Obie choroby mają w nazwie słowo trądzik i na tym podobieństwo się kończy. Mylone są na tyle często, że część osób trafia do dermatologa po kilku miesiącach smarowania twarzy preparatem, który akurat w ich przypadku dokładał zapalenia. Poniżej zestawiamy je cecha po cesze i pokazujemy, w którym miejscu przebiega granica, po której zmienia się całe postępowanie.
Konsultacja lekarska kosztuje 59 zł. Płacisz za pracę lekarza, nie za sam dokument. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy.
Rozstrzyga zaskórnik. W trądziku pospolitym czarne i białe kropki są obecne prawie zawsze, w różowatym nie występują wcale, a drugą podpowiedzią jest wiek: pospolity zaczyna się w okresie dojrzewania, różowaty zwykle po trzydziestce. Kategorie dostępności leków podajemy za Rejestrem Produktów Leczniczych prowadzonym przez URPL.
Poniższa tabela zestawia obie choroby po kolei według cech, o które pyta lekarz podczas wywiadu. Trzy pierwsze wiersze rozstrzygają najczęściej, reszta służy potwierdzeniu wrażenia.
| Cecha | Trądzik pospolity | Trądzik różowaty |
|---|---|---|
| Zaskórniki | obecne, często liczne; bywają jedynym objawem | nieobecne; ich pojawienie się przemawia za innym rozpoznaniem |
| Wiek początku | okres dojrzewania, rzadziej pierwszy epizod po dwudziestce | zwykle po trzydziestym roku życia |
| Rumień między wykwitami | skóra między zmianami zwykle w normalnym kolorze | utrwalone zaczerwienienie policzków, nosa, czoła i brody |
| Naczynka | nie należą do obrazu choroby | widoczne, poszerzone, z czasem trwałe |
| Uderzenia gorąca | nie występują | typowe: nagłe zaczerwienienie po gorącym napoju, alkoholu, mrozie, stresie |
| Odczucia skórne | tkliwość pojedynczych zmian zapalnych | pieczenie, kłucie, nietolerancja kosmetyków |
| Rozkład zmian | strefa T, policzki, plecy, klatka piersiowa, ramiona | środkowa część twarzy; plecy i klatka pozostają czyste |
| Objawy oczne | brak związku z chorobą skóry | suchość, pieczenie, uczucie piasku, zapalenie brzegów powiek |
| Blizny | realne ryzyko przy postaci guzkowej | bliznowacenie rzadkie; przy postaci przerostowej pogrubienie skóry nosa |
| Reakcja na nadtlenek benzoilu i retinoid | oczekiwana poprawa po kilku tygodniach | częste podrażnienie i nasilenie pieczenia |
| Miejscowe leczenie pierwszego wyboru | adapalen 1 mg/g w kremie i żelu (Rp), adapalen z nadtlenkiem benzoilu 1 mg/g + 25 mg/g oraz 3 mg/g + 25 mg/g w żelu (Rp), klindamycyna 10 mg/g w żelu (Rp) | metronidazol 10 mg/g w żelu i kremie oraz 100 mg/g w maści (Rp), iwermektyna 10 mg/g w kremie (Rp) |
| Bez recepty | nadtlenek benzoilu w żelu 50 mg/g i 100 mg/g (OTC), kwas azelainowy (OTC) | kwas azelainowy w żelu 150 mg/g i kremie 200 mg/g (OTC) |
| Leczenie ogólne | doksycyklina 100 mg w kapsułkach twardych (Rp), limecyklina 300 mg w kapsułkach (Rp), izotretynoina w kapsułkach miękkich 5, 10, 20 i 40 mg (Rp) | doksycyklina w kapsułkach o zmodyfikowanym uwalnianiu 40 mg (Rp) |
| Przebieg | u większości wygasa po kilku lub kilkunastu latach | przewlekły, z rzutami i okresami wyciszenia przez całe życie |
Dawek i schematów nie publikujemy. Ta sama substancja bywa stosowana inaczej u nastolatka, inaczej u kobiety planującej ciążę, a inaczej u osoby z chorobą wątroby. Kategorie dostępności, moce i postacie sprawdzamy w Rejestrze Produktów Leczniczych; tam, gdzie rejestr nie podaje kategorii dla konkretnego preparatu, piszemy o decyzji lekarza zamiast zgadywać. Wpis w tabeli mówi, co lekarz ma do dyspozycji, a nie co powinieneś kupić.
Trądzik pospolity zaczyna się w mieszku włosowym połączonym z gruczołem łojowym. Ujście mieszka zarasta zrogowaciałym naskórkiem, łój nie ma którędy odpłynąć, a w zamkniętej przestrzeni namnażają się bakterie Cutibacterium acnes i rozwija się zapalenie.
Ta sekwencja tłumaczy, dlaczego zaskórnik jest tu punktem wyjścia dla wszystkiego, co widać później. Zamknięty zaskórnik to biała grudka pod naskórkiem, otwarty ciemnieje na powierzchni od utlenionego barwnika, a nie od brudu. Dopiero gdy dołączy odczyn zapalny, powstaje czerwona grudka, potem krostka, a przy głębszym procesie guzek, który goi się tygodniami i zostawia ślad.
Choroba dotyczy większości nastolatków i u dużej części z nich wygasa przed trzydziestką. Osobny scenariusz przechodzą dorosłe kobiety, u których zmiany schodzą na dolną część twarzy, żuchwę i szyję, mają charakter głębokich, bolesnych guzków i nasilają się w powtarzalnym punkcie cyklu. Rozpisaliśmy ten wariant osobno przy trądziku hormonalnym u dorosłych kobiet, bo różni się od obrazu młodzieńczego zarówno przebiegiem, jak i doborem leczenia.
Leczenie idzie stopniami. Zmiany zaskórnikowe i łagodne zapalne prowadzi się miejscowo: retinoidem, nadtlenkiem benzoilu albo preparatem złożonym, w którym antybiotyk połączono ze składnikiem ograniczającym ryzyko oporności bakterii. Nadtlenek benzoilu w żelu o mocy 50 mg/g i 100 mg/g ma w rejestrze kategorię OTC, więc od niego wolno zacząć bez lekarza. Adapalen w kremie i żelu 1 mg/g, żele łączone adapalenu z nadtlenkiem benzoilu, klindamycyna w żelu 10 mg/g oraz preparat klindamycyny z tretynoiną mają kategorię Rp. Przy zmianach licznych, zapalnych albo bliznowaciejących lekarz dokłada leczenie doustne, a w postaci ciężkiej rozważa izotretynoinę, o której piszemy więcej w tekście o tym, jak działa izotretynoina. Granicę między jednym a drugim porządkiem rozkładamy w porównaniu leczenia miejscowego i ogólnego.
Jedna rzecz zaskakuje pacjentów najbardziej: pierwsze tygodnie leczenia miejscowego bywają gorsze niż stan wyjściowy. Retinoid przyspiesza wypychanie tego, co siedziało już w mieszku, więc na skórze wychodzi więcej zmian, zanim zacznie ich ubywać. Ocena skuteczności ma sens po ośmiu do dwunastu tygodni, nie po dwóch.
Trądzik różowaty nie zaczyna się od zatkanego mieszka, tylko od naczyń i nadreaktywnego zapalenia w skórze twarzy. Dlatego jego głównym objawem jest zaczerwienienie, a wykwity zapalne bywają dodatkiem, którego u części chorych nie ma wcale.
Naczynia twarzy rozszerzają się u takich osób szybciej i wracają do stanu wyjściowego wolniej. Początkowo daje to wyłącznie napadowe czerwienienie po gorącej herbacie, kieliszku wina, saunie albo wejściu z mrozu do ciepłego pomieszczenia. Po latach zaczerwienienie przestaje ustępować całkowicie i utrwala się razem z widocznymi naczynkami, których żaden preparat miejscowy już nie cofnie.
Do tego dochodzi wątek zapalny, w tym zwiększona liczba nużeńca w mieszkach włosowych. Nie jest to zakażenie w potocznym sensie, a mimo to część leczenia celuje właśnie w ten mechanizm. Choroba dzieli się na postać z przewagą rumienia i naczynek, postać z grudkami i krostkami, postać przerostową z pogrubieniem skóry nosa oraz postać oczną, która potrafi wyprzedzić objawy skórne. Sam przebieg leczenia i zasady jego podtrzymywania opisaliśmy szczegółowo przy leczeniu trądziku różowatego.
Zestaw leków wygląda inaczej niż w trądziku pospolitym. Miejscowo lekarz sięga po metronidazol w żelu i kremie o mocy 10 mg/g albo w maści 100 mg/g oraz po iwermektynę w kremie 10 mg/g; wszystkie mają kategorię Rp. Kwas azelainowy o kategorii OTC bywa punktem wyjścia przy niezbyt licznych grudkach. Przy zmianach nasilonych stosuje się doksycyklinę w kapsułkach o zmodyfikowanym uwalnianiu 40 mg, czyli w postaci o działaniu przeciwzapalnym, z kategorią Rp. Żel z brymonidyną 3 mg/g doraźnie obkurcza naczynia; rejestr nie podaje przy nim kategorii dostępności, więc o jego zastosowaniu decyduje lekarz. Utrwalone naczynka usuwa się laserem lub światłem IPL, poza obrotem aptecznym.
Objawy oczne zasługują na osobne zdanie, bo bywają jedynym sygnałem choroby. Suchość, pieczenie, uczucie piasku pod powiekami i nawracające zapalenie ich brzegów zdarzają się przy spokojnej skórze policzków. Ból oka z pogorszeniem widzenia to sytuacja pilna i wymaga oceny okulisty tego samego dnia.
Konsultacja online
Jeśli po lekturze tabeli dalej nie wiesz, którą z tych chorób opisujesz, to jest dokładnie ten moment, w którym opis i zdjęcia powinien zobaczyć lekarz. Rozróżnienie zmienia całe dalsze postępowanie.
59 zł za konsultację lekarską
Płatność BLIK, kartą albo przez Link. Opcja ekspresowa: dopłata 29 zł. Przedmiotem usługi jest konsultacja lekarska, a nie sam dokument.Lekarz idzie po kolei przez cztery pytania: czy są zaskórniki, w jakim wieku zaczęły się zmiany, czy zaczerwienienie schodzi do końca między epizodami oraz czym twarz była dotąd smarowana. Dopiero potem ogląda zdjęcia i sprawdza, czy obraz układa się w spójną całość.
Pytanie o preparaty ma większą wagę, niż się wydaje. Miejscowy glikokortykosteroid nakładany na twarz przez kilka tygodni potrafi wytworzyć obraz, którego nie było na początku: rumień, grudki i krostki wokół ust albo na policzkach. Bez tej informacji lekarz ocenia skutek leczenia zamiast choroby wyjściowej. O tej grupie leków piszemy osobno przy maściach sterydowych na receptę.
Do gry wchodzą też rozpoznania spoza tej pary. Zapalenie okołoustne daje drobne grudki skupione wokół ust, z wąskim pasem zdrowej skóry tuż przy czerwieni wargowej, i najczęściej ma związek właśnie ze sterydem. Łojotokowe zapalenie skóry objawia się tłustawym złuszczaniem w fałdach nosowo-wargowych, na brwiach i przy nasadzie nosa. Rumień na policzkach i grzbiecie nosa, który oszczędza fałdy nosowo-wargowe, a towarzyszą mu bóle stawów, osłabienie i nadwrażliwość na słońce, każe pomyśleć o chorobie układowej i zlecić badania. Zapalenie mieszków włosowych na plecach bywa z kolei brane za trądzik, choć wymaga innego leczenia; rozdzielamy te obrazy w tekście o tym, jak leczyć trądzik na plecach.
Zdjęcia rozstrzygają wtedy, gdy są zrobione poprawnie: w świetle dziennym, bez filtrów, bez makijażu, jedno z bliska na policzek i jedno na całą twarz od przodu. Przy rumieniu napadowym zdjęcie w trakcie epizodu jest warte więcej niż akapit opisu. Jeżeli zmiana jest pojedyncza, rośnie od tygodni, krwawi albo nie chce się zagoić, żaden z tych dwóch tematów nie ma zastosowania i potrzebna jest ocena dermatoskopowa w gabinecie.
Obie choroby mogą występować u jednej osoby. Czterdziestolatka z zaskórnikami w strefie T i jednocześnie z rumieniem oraz naczynkami na policzkach ma po prostu dwa problemy naraz, a leczenie trzeba wtedy rozpisać tak, żeby jedno nie psuło drugiego. Samodzielne dobieranie preparatów w takiej sytuacji kończy się zwykle podrażnieniem całej twarzy.
Najczęstsze nieporozumienie brzmi: trądzik różowaty to zaawansowana postać pospolitego. To dwie odrębne choroby o innym mechanizmie, innym wieku początku i innym leczeniu, a jedna nie przechodzi w drugą.
Drugie dotyczy higieny. Ani zaskórnik, ani rumień nie biorą się z brudnej skóry, a intensywne mycie pogarsza obie choroby, bo uszkadza barierę naskórkową. Szorstka gąbka, szczoteczka soniczna i peeling ziarnisty rozsiewają zapalenie w trądziku pospolitym i wywołują pieczenie w różowatym.
Trzecie krąży wokół jedzenia. Alkohol i ostre potrawy nie wywołują trądziku różowatego, choć u części osób uruchamiają rzut u kogoś, kto już choruje. Dieta ma w trądziku pospolitym pewne znaczenie, ale eliminowanie kolejnych produktów bez planu przynosi zwykle więcej frustracji niż poprawy.
Czwarte to przekonanie, że kosmetyk z napisem „na trądzik" pasuje do każdego zaczerwienienia na twarzy. Preparaty z tej półki są zwykle projektowane dla skóry młodej i tłustej: zawierają alkohol, mocne kwasy albo wysokie stężenia substancji złuszczających. Nałożone na skórę z trądzikiem różowatym potrafią wywołać kilkudniowe pieczenie.
Piąte dotyczy czasu. Zmiana preparatu co dwa tygodnie sprawia, że żaden nie zdąży zadziałać, za to skóra dostaje kolejne podrażnienie. Kiedy pacjent trafia wreszcie do lekarza, historia leczenia składa się z sześciu produktów stosowanych po dziesięć dni i nie da się z niej wyciągnąć żadnego wniosku.
Szóste jest cenowe. Osoby porównujące obie ścieżki pytają, która wychodzi taniej. Miejscowe leczenie trądziku pospolitego można zacząć od preparatu bez recepty, więc na starcie bywa tańsze, ale przy zmianach zapalnych i tak kończy się na lekach Rp. W trądziku różowatym poza kwasem azelainowym wszystko wymaga recepty, natomiast łączny koszt zależy głównie od tego, jak długo trwa leczenie, a nie od ceny jednego opakowania. Zestawienie tych dwóch półek rozpisaliśmy w tekście o preparatach aptecznych i leczeniu na receptę.
Poniżej pięć układów objawów, z którymi pacjenci zgłaszają się najczęściej, i sensowny pierwszy ruch w każdym z nich. Żaden z nich nie zastępuje rozpoznania, ale porządkuje to, od czego zacząć.
We wszystkich tych sytuacjach obowiązuje ta sama zasada: im dokładniej opiszesz przebieg, tym mniej zgadywania po drugiej stronie. Data pierwszych objawów, lista preparatów z czasem ich stosowania i dwa dobre zdjęcia potrafią skrócić drogę do właściwego leczenia o kilka miesięcy. Cały przebieg konsultacji opisaliśmy na stronie jak to działa.
Zanim przejdziesz do pytań
Wywiad ze zdjęciami zwykle wystarcza, żeby rozdzielić te dwie choroby i dobrać leczenie do właściwej. Lekarz sprawdzi też, czy dotychczasowe preparaty nie zniekształciły obrazu.
59 zł
Lekarz może odmówić, jeśli lek byłby dla Ciebie niewskazany albo zmianę trzeba obejrzeć na miejscu. Przy odmowie z przyczyn medycznych zwracamy opłatę. Gdy lekarz poprosi o dokumentację, a ta nie zostanie dostarczona, konsultacja została wykonana i opłata nie wraca.Popatrz w lustrze przy dziennym świetle, czy widzisz zaskórniki, czyli drobne czarne albo białe kropki w ujściach porów. Jeśli są, obraz przemawia za trądzikiem pospolitym. Jeśli nie ma ich wcale, a skóra środkowej części twarzy jest zaczerwieniona, czerwieni się napadowo po gorącym napoju albo alkoholu i piecze przy kosmetykach, bliżej jest do trądziku różowatego. Wiek dokłada trzecią przesłankę: pierwszy epizod po trzydziestce rzadko bywa trądzikiem młodzieńczym. To wskazówki, a nie rozpoznanie, bo ostateczna ocena należy do lekarza.
Nie przechodzi jedna choroba w drugą, bo mechanizmy są odmienne. Można natomiast mieć obie naraz i zdarza się to u osób po trzydziestce, u których utrzymały się zaskórniki, a jednocześnie pojawił się rumień z naczynkami. Bywa też, że trądzik młodzieńczy dawno wygasł, a po latach zaczyna się zupełnie nowa choroba, co z zewnątrz wygląda jak nawrót starego problemu. Rozdzielenie tych sytuacji ma znaczenie praktyczne, bo część preparatów pomocnych w jednej chorobie zaostrza drugą.
Zwykle nie wyrządzisz trwałej szkody, ale realnie pogorszysz komfort i stracisz czas. Mocne preparaty złuszczające, toniki z alkoholem i wysokie stężenia kwasów podrażniają barierę naskórkową, która przy trądziku różowatym i tak jest osłabiona, więc pieczenie i zaczerwienienie się nasilają. Osobną kategorią jest krem lub maść z glikokortykosteroidem: ten działa szybko, kusi codziennym stosowaniem i po odstawieniu wywołuje zaostrzenie silniejsze od wyjściowego. Jeżeli już taki preparat stosowałeś na twarz, powiedz o tym lekarzowi.
Rachunek zależy głównie od czasu leczenia, a nie od ceny pojedynczego opakowania. W trądziku pospolitym można zacząć od preparatu bez recepty, na przykład od nadtlenku benzoilu w żelu o kategorii OTC, więc pierwszy krok bywa tańszy. W trądziku różowatym samodzielnie kupisz właściwie tylko kwas azelainowy, a wszystkie pozostałe substancje o udokumentowanym działaniu mają kategorię Rp. Z drugiej strony trądzik pospolity u części osób wymaga później leczenia doustnego prowadzonego miesiącami. Konsultacja lekarska u nas kosztuje 59 zł, a cena leku w aptece to osobny wydatek.
Rozpoznanie stawia lekarz na podstawie obrazu skóry i wywiadu, ponieważ nie ma badania z krwi, które by je rozstrzygało. Przy typowym obrazie dobrze opisany wywiad z ostrymi zdjęciami w świetle dziennym zwykle wystarcza do podjęcia decyzji zdalnie. Poza teleporadą zostają sytuacje wymagające obejrzenia zmiany w powiększeniu albo pobrania materiału: pojedyncze ognisko rosnące od tygodni, zmiana krwawiąca lub niegojąca się, podejrzenie choroby układowej, a także rozpoczynanie leczenia doustnym retinoidem.
Zrób dwa zdjęcia przy oknie w ciągu dnia, bez makijażu i bez filtrów: jedno z odległości około trzydziestu centymetrów na najbardziej zmieniony obszar, drugie na całą twarz od przodu. Wypisz w punktach, od kiedy trwają zmiany, czy zaczerwienienie schodzi między epizodami, czy skóra piecze, oraz wszystko, co nakładałeś na twarz w ostatnim półroczu, razem z czasem stosowania. Taki komplet informacji pozwala lekarzowi rozstrzygnąć obraz podczas jednej konsultacji, zamiast prosić o kolejne uzupełnienia.
Jeśli po lekturze tabeli wiesz już, w którą stronę idzie Twój obraz, poniższe strony prowadzą dalej. Pierwsza dotyczy leczenia różowatego, druga wyboru między preparatem miejscowym a doustnym.
Dwa etapy terapii, osobne postępowanie przy rumieniu i przy grudkach, realny czas oczekiwania na efekt oraz powód, dla którego odstawienie preparatu po poprawie kończy się nawrotem.
Zajrzyj tam, gdy rozpoznanie masz już ustalone i szukasz planu na kolejne miesiące.
Kiedy krem i żel wystarczą, a kiedy lekarz sięga po tabletki. Zestawienie obu porządków razem z tym, czego wymaga leczenie doustne po stronie badań i kontroli.
Zajrzyj tam, gdy leczenie miejscowe stosujesz od kilku miesięcy bez efektu.
Wszystkie postacie choroby zebrane w jednym miejscu: młodzieńcza, hormonalna u dorosłych kobiet, zmiany na plecach i klatce piersiowej oraz trądzik różowaty.
Punkt wyjścia, gdy dopiero zaczynasz szukać informacji.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, rozpoczęciu, zmianie i zakończeniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny pacjenta. W stanie nagłego zagrożenia zdrowia lub życia zadzwoń pod numer 112.