Preparaty apteczne a leczenie na receptę: gdzie przebiega granica

Preparaty apteczne: na czym polegają i dla kogo

W trądziku dobrym przykładem jest nadtlenek benzoilu w żelu 50 mg/g i 100 mg/g. Działa przeciwbakteryjnie i przeciwzaskórnikowo, a co ważne, nie wywołuje oporności bakterii, dlatego wytyczne zalecają go także jako partnera antybiotyku w preparatach złożonych. Obok niego stoi kwas azelainowy w kremie 200 mg/g i żelu 150 mg/g, przydatny szczególnie przy przebarwieniach pozapalnych i w łagodnym trądziku różowatym. Oba wymagają kilku tygodni konsekwentnego stosowania, zanim da się je ocenić; więcej o kolejności działań piszemy w dziale trądzik.

W zakażeniach grzybiczych skóry gładkiej i stóp bez recepty dostępne są kremy z terbinafiną 10 mg/g, klotrymazolem 10 mg/g, mikonazolem 20 mg/g, bifonazolem 10 mg/g i cyklopiroksolaminą 10 mg/g. Przy zmianach ograniczonych, świeżych i bez zajęcia paznokci taka kuracja zwykle wystarcza, o ile jest prowadzona odpowiednio długo, także po ustąpieniu objawów. Opryszczkę wargową leczy się kremem z acyklowirem 50 mg/g, a łupież i łagodne łojotokowe zapalenie skóry szamponem i kremem z ketokonazolem 20 mg/g.

Wspólny mianownik tej grupy to trzy warunki: rozpoznanie jest oczywiste, zmiany są ograniczone, a pacjent nie należy do grupy wymagającej ostrożności. Kobieta w ciąży, niemowlę, osoba z cukrzycą i chorym układem odpornościowym oraz pacjent przyjmujący leki immunosupresyjne wypadają z tego schematu, nawet przy niewielkich zmianach.

Leczenie na receptę: co dochodzi i czego wymaga

W trądziku umiarkowanym wchodzą retinoidy miejscowe z adapalenem 1 mg/g oraz preparaty złożone z adapalenem i nadtlenkiem benzoilu w mocach 1 mg/g z 25 mg/g i 3 mg/g z 25 mg/g. Przy zmianach zapalnych dochodzi klindamycyna w żelu 10 mg/g, wyłącznie w połączeniu z nadtlenkiem benzoilu, żeby ograniczyć rozwój oporności. Trądzik z guzkami i zmiany bliznowaciejące kierują do leczenia ogólnego izotretynoiną w kapsułkach 5 mg, 10 mg, 20 mg i 40 mg, prowadzonego pod kontrolą badań; opisujemy je osobno przy tekście o tym, jak działa izotretynoina.

Trądzik różowaty ma własny zestaw: metronidazol w żelu 10 mg/g i maści 100 mg/g oraz iwermektyna w kremie 10 mg/g. Choroby zapalne prowadzi się glikokortykosteroidami miejscowymi o dobranej sile oraz inhibitorami kalcyneuryny, a łuszczycę preparatem złożonym z kalcypotriolem i betametazonem. Reguły doboru siły sterydu do okolicy ciała rozpisaliśmy przy maściach sterydowych na receptę.

Osobny przypadek to zakażenia, w których leczenie miejscowe nie ma szans dotrzeć do celu. Grzybica paznokci wymaga terbinafiny w tabletkach 125 mg i 250 mg albo itrakonazolu w kapsułkach 100 mg, a przy nadkażeniu bakteryjnym stosuje się mupirocynę w maści i kremie 20 mg/g lub kwas fusydowy w kremie 20 mg/g. Wszystkie mają kategorię Rp, a przed leczeniem doustnym grzybicy paznokci pobiera się materiał do badania mykologicznego, żeby nie prowadzić wielomiesięcznej kuracji bez potwierdzenia rozpoznania. Zebraliśmy te tematy w dziale infekcje skóry i grzybice.

Częste nieporozumienia

„Bez recepty znaczy słabe"

Nadtlenek benzoilu w żelu 100 mg/g jest jednym z najlepiej udokumentowanych leków przeciwtrądzikowych i widnieje w wytycznych obok preparatów Rp. Krem z terbinafiną wyleczy większość przypadków niepowikłanej grzybicy stóp. Kategoria mówi o tym, czy stosowanie wymaga nadzoru, a nie o mocy działania.

„Na receptę znaczy skuteczniejsze w moim przypadku"

Lek Rp dobrany do złego rozpoznania działa gorzej niż preparat apteczny dobrany do właściwego. Steryd nałożony na grzybicę zmienia jej obraz na tyle, że przestaje przypominać grzybicę, a właściwe leczenie zaczyna się kilka tygodni później.

„Skoro pomogło koledze, pomoże i mnie"

Trądzik zwyczajny, trądzik różowaty i zapalenie okołoustne na zdjęciu wyglądają podobnie, a leczy się je w trzech różnych kierunkach. Preparat pomocny w jednym z tych rozpoznań potrafi zaostrzyć pozostałe dwa.

„Recepta online to formalność"

Lekarz ocenia wywiad, przegląda zdjęcia, sprawdza interakcje z przyjmowanymi lekami i historię leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta. Może poprosić o dokumentację albo odmówić, gdy preparat byłby niewskazany lub zmianę trzeba obejrzeć na miejscu. Przedmiotem usługi jest konsultacja, a jej wynik bywa różny.

„Poprawa oznacza koniec leczenia"

Przy grzybicy skóry leczenie prowadzi się także po ustąpieniu objawów, bo grzybnia utrzymuje się dłużej niż zaczerwienienie. Przy chorobach zapalnych wygaszenie rzutu nie kończy pielęgnacji. Przedwczesne przerwanie to najczęstsza przyczyna nawrotu w obu grupach.

Co wybrać w typowych sytuacjach

Zacznij od preparatu bez recepty

• pojedyncze zaskórniki i grudki na twarzy, bez guzków i bez blizn;
• swędzące, złuszczające się zmiany między palcami stóp, bez zajęcia paznokci;
• nawracająca opryszczka wargowa rozpoznana wcześniej przez lekarza, przy pierwszych objawach;
• złuszczanie skóry głowy z niewielkim zaczerwienieniem;
• szorstka, swędząca skóra w sezonie grzewczym, bez wysypki.

Od razu skonsultuj z lekarzem

• trądzik z bolesnymi guzkami albo zmiany pozostawiające blizny;
• pogrubiała, przebarwiona lub krucha płytka paznokcia;
• zmiany zapalne zajmujące dużą powierzchnię ciała lub okolice wrażliwe;
• zaczerwienienie z gorączką, bólem i szybkim narastaniem;
• brak jakiejkolwiek poprawy po prawidłowo prowadzonej próbie z preparatem aptecznym;
• ciąża, karmienie piersią, leczenie immunosupresyjne oraz zmiany u niemowlęcia.

Jest jeszcze trzecia sytuacja, najczęstsza ze wszystkich: pacjent stosuje właściwy preparat, ale w sposób, który nie może zadziałać. Wtedy konsultacja kończy się nie receptą, lecz korektą sposobu leczenia, i to również dobry wynik.

Autor, recenzja medyczna i źródła