Pielęgnacja skóry trądzikowej krok po kroku

01 Ściągawka

Najważniejsze w skrócie

• Dwa razy dziennie wystarczyDelikatny preparat myjący rano i wieczorem, letnia woda, osuszanie przez przyłożenie ręcznika. Peelingi mechaniczne i toniki z alkoholem robią więcej szkody niż pożytku.
• Lek na suchą skórę, krem po nimRetinoid miejscowy nakłada się wieczorem na skórę suchą po umyciu. Nawilżanie idzie po leku albo przed nim, w zależności od tolerancji.
• Skóra tłusta też potrzebuje kremuNawilżanie podnosi tolerancję leczenia i decyduje o tym, czy pacjent wytrwa przy nim trzy miesiące. Szukaj preparatów opisanych jako niekomedogenne.
• Filtr przez cały rokRetinoidy i doustne tetracykliny uwrażliwiają skórę na słońce, a przebarwienia po wykwitach pod wpływem promieniowania ciemnieją i utrzymują się dłużej.
• Nadtlenek benzoilu odbarwia tkaninyŻel w stężeniach 50 mg/g i 100 mg/g jest bez recepty. Zostawia jasne plamy na ręcznikach, pościeli i kołnierzykach, więc na noc lepiej biały ręcznik.

02 Krok pierwszy

Krok 1: mycie, czyli mniej znaczy więcej

Praktycznie oznacza to kilka rzeczy. Preparat myjący ma zostawiać skórę czystą, ale nie ściągniętą; jeśli po umyciu chce się od razu nałożyć krem, żeby przestało piec, produkt jest za mocny. Woda letnia, nie gorąca, bo gorąca nasila zaczerwienienie. Osuszanie przez przyłożenie ręcznika, nie pocieranie. Trzydzieści sekund masowania wystarczy, dłuższe szorowanie niczego nie dokłada.

Czego unikać na tym etapie

• Peelingi z drobinami i szczoteczki obrotowe. Rozsiewają zawartość zmian zapalnych i uszkadzają naskórek.
• Toniki z wysoką zawartością alkoholu. Dają chwilowe uczucie czystości i przesuszenie na kolejne godziny.
• Mydło w kostce o odczynie zasadowym, które podnosi pH skóry na kilka godzin.
• Domowe mieszanki z sokiem z cytryny, octem albo pastą do zębów. Zostawiają podrażnienie, czasem przebarwienie.

Osobno wygląda sprawa po wysiłku fizycznym. Pot zalegający pod obcisłą odzieżą i pod sprzętem sportowym realnie zaostrza zmiany na plecach i barkach, więc prysznic w rozsądnym czasie po treningu ma sens. Więcej o mechanizmie tarcia i okluzji piszemy w tekście o tym, jak leczyć trądzik na plecach.

03 Krok drugi

Krok 2: leczenie miejscowe i kolejność nakładania

Nakładanie punktowe to najczęstszy błąd. Leczenie ma zapobiegać powstawaniu nowych zaskórników w całej okolicy, a nie gasić te, które już widać. Punktowe smarowanie zostawia nietknięte te fragmenty skóry, w których dojrzewają wykwity na przyszły tydzień.

Drugi szczegół dotyczy wilgoci. Retinoid nałożony na skórę jeszcze wilgotną wchłania się szybciej i mocniej podrażnia, dlatego po umyciu warto odczekać kilka minut. Przy pierwszym kontakcie z retinoidem sprawdza się rzadsze stosowanie na starcie oraz metoda krótkiego kontaktu, czyli zmycie preparatu po kilkunastu minutach i stopniowe wydłużanie tego czasu. Sposób wprowadzenia ustala lekarz prowadzący.

Co z czym można łączyć

Adapalen zachowuje stabilność w obecności nadtlenku benzoilu i oba składniki występują razem w gotowych preparatach złożonych, które w Rejestrze Produktów Leczniczych mają kategorię Rp. Tretynoina jest w tym towarzystwie mniej stabilna, dlatego przy niej rozdziela się pory dnia. Klindamycyna w żelu 10 mg/g, również z kategorią Rp, w wytycznych nie występuje jako lek samodzielny, tylko w połączeniu z nadtlenkiem benzoilu, co ogranicza ryzyko selekcji szczepów opornych.

Ostatnia rzecz z gatunku praktycznych: nadtlenek benzoilu utlenia barwniki. Ręczniki, poszewki i kołnierzyki koszul, na które trafi, dostają trwałe jasne plamy. Biała pościel po stronie, na której śpisz, rozwiązuje ten problem raz na zawsze.

05 Krok trzeci

Krok 3: nawilżanie, także przy skórze tłustej

Przekonanie, że skóra tłusta nawilżania nie potrzebuje, myli dwie różne rzeczy. Nadmiar łoju dotyczy wydzieliny gruczołów, a suchość i uczucie ściągnięcia biorą się z uszkodzonej bariery naskórkowej i z ubytku wody. Te stany współistnieją, zwłaszcza w trakcie leczenia retinoidem, i skóra bywa jednocześnie błyszcząca i szorstka.

Przy doborze produktu liczą się dwie cechy. Konsystencja lekka, żelowo-kremowa albo emulsyjna, bo gęste maści na skórze skłonnej do zaskórników bywają okluzyjne. I opis niekomedogenny, który oznacza, że producent przebadał produkt pod kątem tworzenia zaskórników. To deklaracja kosmetyczna, nie kategoria rejestrowa, więc ostatecznym testem pozostaje reakcja skóry po kilku tygodniach.

Gdy retinoid piecze

Sprawdza się wtedy odwrócenie kolejności: najpierw cienka warstwa kremu, po kilkunastu minutach lek, a na wierzch znowu krem. Warstwa nawilżająca spowalnia wchłanianie i łagodzi pierwsze tygodnie, w których podrażnienie jest największe. Jeśli mimo tego skóra pęka, sączy albo pojawia się obrzęk powiek, kontakt z lekarzem jest potrzebny wcześniej niż przy planowej kontroli.

Skóra podrażniona wygląda przy okazji myląco. Zaczerwienienie, złuszczanie i pieczenie po retinoidzie bywają brane za zaostrzenie choroby albo za alergię, a to trzy różne rzeczy z trzema różnymi rozwiązaniami. Przy chorobach przebiegających z przewlekłym zapaleniem różnicowanie bywa trudniejsze i opisujemy je w dziale zapalne choroby skóry.

06 Krok czwarty

Krok 4: filtr przeciwsłoneczny przez cały rok

Fotouczulenie dotyczy przede wszystkim retinoidów miejscowych oraz doustnych tetracyklin. Doksycyklina, dostępna w kapsułkach 100 mg z kategorią Rp, jest tu klasycznym przykładem: oparzenie przychodzi po krótszej ekspozycji niż zwykle, a reakcja bywa gwałtowna. To jeden z powodów, dla których te leki wymagają decyzji lekarza, a nie samodzielnego zakupu.

Druga sprawa dotyczy tego, co widać w lustrze najdłużej. Brązowe ślady po wykwitach to przebarwienia pozapalne, czyli nadmiar melaniny w miejscu przebytego zapalenia. Promieniowanie ultrafioletowe pobudza melanocyty dokładnie tam, gdzie akurat nie jest to potrzebne, więc bez filtra ślady utrwalają się na miesiące. Żaden preparat rozjaśniający nie nadrobi braku ochrony.

Jak wybrać filtr, który nie zapcha skóry

• Konsystencja fluidu albo żelu zamiast gęstego kremu.
• Wysoka ochrona przed promieniowaniem UVB i UVA, stosowana codziennie, także w pochmurne dni.
• Nakładanie rano jako ostatni krok, po leku i po kremie nawilżającym.
• Powtórzenie w ciągu dnia przy dłuższym przebywaniu na zewnątrz.
• Dokładne zmycie wieczorem, żeby nie zalegał pod preparatem leczniczym.

Odrębna uwaga dotyczy solarium i intensywnego opalania jako sposobu na poprawę cery. Efekt jest krótki i pozorny, a po kilku tygodniach zgrubiały naskórek zamyka ujścia mieszków. Rozkładamy to szerzej wśród siedmiu mitów o trądziku.

07 Błędy

Co najczęściej psuje efekt leczenia

Zmiana produktu co dwa tygodnie jest najkosztowniejsza. Retinoid potrzebuje kilkunastu tygodni na pełny efekt i w pierwszych dwóch potrafi sprowokować przejściowe zaostrzenie, które wygląda jak dowód nieskuteczności. Kto w tym momencie sięga po kolejny preparat, przez rok testuje same początki terapii i nigdy nie dochodzi do etapu, na którym cokolwiek widać.

Druga pułapka to entuzjazm pierwszego dnia. Kwas, retinoid, nadtlenek benzoilu i maseczka oczyszczająca w jednym wieczorze dają po trzech dniach skórę, która piecze przy nakładaniu wody. Wprowadzanie po jednym składniku, z odstępem, brzmi wolniej, a w praktyce jest szybsze, bo nie kończy się kilkutygodniową przerwą na regenerację.

Trzecia rzecz dotyczy rąk. Nacisk na zmianę zapalną rozrywa ścianę mieszka i wypycha jego zawartość w głąb skóry właściwej, gdzie odczyn zapalny obejmuje większy obszar niż wyjściowy wyprysk. Stąd bierze się większość trwałych ubytków, o których piszemy w tekście o tym, co można zrobić z bliznami potrądzikowymi.

08 Codzienność

Makijaż, sport i rzeczy, które dotykają twarzy

Mechanizm nazywa się okluzją z tarciem. Ucisk i wilgoć pod przylegającym materiałem zamykają ujścia mieszków i sprzyjają powstawaniu jednakowych grudek dokładnie w miejscu kontaktu. Widać to wzdłuż linii kasku, pod paskami plecaka, na brodzie pod paskiem pod brodę i wzdłuż krawędzi maseczki. Rozwiązaniem jest przerwa w ucisku, pranie tego, co przylega do skóry, i oddychające materiały, a nie mocniejsze mycie.

Siłownia i basen

W szatni obowiązują dwie osobne zasady. Pierwsza dotyczy skóry twarzy i pleców: prysznic po treningu i zmiana koszulki od razu, nie po drodze do domu. Druga nie ma z trądzikiem nic wspólnego, ale kosztuje najwięcej czasu, gdy się o niej zapomni: wspólne prysznice, mokre podłoże i obuwie bez wentylacji to typowy scenariusz zakażenia dermatofitami, którego leczenie liczy się w tygodniach. Opisujemy je na stronie o leczeniu grzybicy stóp.

Telefon przykładany do policzka przenosi tłuszcz i kosmetyki z powrotem na skórę, więc przecieranie ekranu ma sens. Poszewkę na poduszkę wymienia się częściej niż zwykle, zwłaszcza przy stosowaniu preparatów tłustych na noc. To drobiazgi, które same niczego nie wyleczą, natomiast usuwają czynniki podtrzymujące zmiany w konkretnych miejscach.

09 Wnioski

Praktyczne wnioski

• Myj skórę dwa razy dziennie delikatnym preparatem w letniej wodzie. Osuszaj przez przyłożenie ręcznika.
• Lek nakładaj na całą okolicę objętą zmianami, na suchą skórę, cienką warstwą. Nie punktowo.
• Wprowadzaj jeden nowy składnik naraz i daj mu co najmniej dwa tygodnie, zanim dołożysz następny.
• Krem nawilżający traktuj jako warunek wytrzymania leczenia, nie jako opcję dla skóry suchej.
• Filtr przeciwsłoneczny rano, przez cały rok, zwłaszcza przy retinoidzie i przy antybiotyku doustnym.
• Oceniaj efekt po dwóch, trzech miesiącach. Wcześniejsza zmiana preparatu zeruje licznik.
• Nie ruszaj zmian palcami i nie licz na to, że kolejny kosmetyk zastąpi lek.

11 Pytania

Najczęstsze pytania

12 Redakcja

Autor, recenzja medyczna i źródła