Dermaporadnik / Infekcje skóry i grzybice / Grzybica pochwy a grzybica skóry
Porównanie
Grzybica pochwy a grzybica skóry: co naprawdę je różni
Jedno słowo obsługuje dwie choroby, które łączy właściwie tylko to, że wywołuje je grzyb. Poza tym różni je wszystko: gatunek, miejsce, sposób potwierdzenia rozpoznania, lek i czas leczenia. Ta zbieżność nazw kosztuje najwięcej wtedy, gdy krem kupiony kiedyś na stopy trafia na okolice intymne albo gdy preparat na drożdżycę ma pomóc na obrączkowatą zmianę na brzuchu.
Czym różni się grzybica pochwy od grzybicy skóry
Grzybicę pochwy wywołują najczęściej drożdżaki z rodzaju Candida, które bytują w organizmie na co dzień i namnażają się dopiero po zaburzeniu równowagi. Grzybicę skóry gładkiej, stóp i paznokci wywołują zwykle dermatofity, czyli grzyby przyniesione z zewnątrz, odżywiające się keratyną.
Z tej jednej różnicy wynika cała reszta. Drożdżyca pochwy jest rozregulowaniem miejsca, w którym grzyb i tak przebywa, więc celem leczenia jest wygaszenie przerostu i powrót do stanu sprzed epizodu. Dermatofitoza to zakażenie przyniesione z podłogi basenu, z wnętrza buta, z cudzego ręcznika albo od zwierzęcia, więc leczenie ma usunąć coś, czego wcześniej na skórze nie było.
Drugi rozjazd dotyczy zegara. Niepowikłany epizod drożdżycy pochwy zwykle mija w kilka dni, a leczenie bywa krótkie. Dermatofitoza skóry gładkiej wymaga tygodni, zajęcie paznokcia miesięcy, a ognisko na skórze owłosionej głowy leczenia doustnego niezależnie od tego, jak niepozornie wygląda. Kto próbuje przenieść doświadczenie z jednej sytuacji na drugą, odstawia lek stanowczo za wcześnie.
Trzecia rzecz bywa najbardziej myląca: to nie jest podział na okolice intymne kontra reszta ciała. Candida potrafi zająć skórę w fałdach, pod piersiami, w pachwinach i między pośladkami, a dermatofit potrafi zająć pachwinę tuż obok. Prawdziwa granica przebiega między gatunkami grzyba, nie między częściami ciała. Cały dział o zakażeniach opisujemy w części infekcje skóry i grzybice.
Dlaczego tak się dzieje
Bo drożdżak i dermatofit żywią się czym innym i potrzebują innego podłoża. Dermatofit rozkłada keratynę, więc rośnie tam, gdzie jest zrogowaciały naskórek, włos albo płytka paznokcia. Drożdżak radzi sobie na wilgotnej błonie śluzowej i w zapoconym fałdzie skóry, gdzie keratyny prawie nie ma.
Dwa różne apetyty
Dermatofity dzielą się na trzy rodzaje: Trichophyton, Microsporum i Epidermophyton. Wszystkie mają enzymy trawiące keratynę i dlatego zajmują martwą, zewnętrzną warstwę naskórka, włosy oraz paznokcie, a nie wnikają głębiej u osoby z prawidłową odpornością. Rosną obwodowo, od punktu wejścia na zewnątrz, i stąd bierze się charakterystyczny obraz: pierścień z uniesionym, łuszczącym się brzegiem i bledszym środkiem. To rysunek, którego drożdżyca praktycznie nie daje.
Candida działa inaczej. Żyje w przewodzie pokarmowym i na błonach śluzowych u dużej części zdrowych osób, nie powodując żadnych dolegliwości. Objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy zmieni się otoczenie: antybiotyk zubaża florę bakteryjną, wysoki poziom cukru dostarcza pożywki, wahania hormonalne zmieniają nabłonek, a stała wilgoć i szczelna bielizna dopełniają reszty. W obrazie skórnym drożdżyca daje żywoczerwone, sączące pole w fałdzie z drobnymi wykwitami rozsianymi wokół, a nie pierścień.
Trzecia grupa, o której się zapomina
Poza drożdżakami i dermatofitami jest jeszcze Malassezia, lipofilny drożdżak wchodzący w skład naturalnej flory skóry. Odpowiada za łupież pstry i współtworzy łojotokowe zapalenie skóry, a jego obraz nie przypomina ani pierścienia, ani zaczerwienionego fałdu: to plamy o zmienionym zabarwieniu z bardzo delikatnym łuszczeniem. Rozpisaliśmy je osobno przy temacie objawów łupieżu pstrego. Ta trójka nie reaguje tak samo na te same substancje, co jest sednem całego problemu.
Skąd bierze się zakażenie
Dermatofitoza wymaga kontaktu ze źródłem. Najczęściej jest nim wilgotna posadzka w szatni, wspólny ręcznik, cudze obuwie, mata w siłowni albo kot czy świnka morska ze zmianą na sierści. Ognisko na stopie bywa punktem wyjścia dla pachwiny i paznokci, bo grzyb wędruje z łuskami naskórka po ciele i po bieliźnie. Dlatego przy zmianie w pachwinie lekarz ogląda też przestrzenie międzypalcowe, opisane szerzej przy grzybicy stóp. Drożdżyca pochwy nie potrzebuje żadnego źródła zewnętrznego i nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, choć bywa z takimi zakażeniami mylona.
Co to zmienia w postępowaniu
Zmienia trzy rzeczy naraz: sposób potwierdzenia rozpoznania, wybór substancji i drogę jej podania. Preparat skuteczny w jednej z tych chorób bywa w drugiej bezużyteczny, a czasem po prostu nie nadaje się na to miejsce.
| Cecha | Grzybica pochwy | Grzybica skóry i paznokci |
|---|---|---|
| Najczęstszy sprawca | drożdżaki Candida, obecne w organizmie | dermatofity przeniesione z otoczenia |
| Typowy obraz | świąd, pieczenie, gęsta biała wydzielina, zaczerwienienie warg sromowych | ognisko z uniesionym, łuszczącym się brzegiem i przejaśnieniem w środku |
| Potwierdzenie | badanie ginekologiczne, ocena wydzieliny, wykluczenie infekcji bakteryjnej i chorób przenoszonych drogą płciową | zeskrobiny do badania mykologicznego, hodowla, w części przypadków lampa Wooda |
| Droga leczenia | preparat dopochwowy albo krótkie leczenie doustne | krem przez tygodnie, przy paznokciach i owłosionej skórze głowy leczenie doustne |
| Realny czas | dni | tygodnie na skórze gładkiej, miesiące przy płytce paznokcia |
| Co znaczy nawrót | ponowne rozregulowanie równowagi w tym samym miejscu | powtórne zakażenie z otoczenia albo ognisko, którego nie doleczono |
| Otoczenie pacjenta | partnera rutynowo się nie leczy | domownicy, obuwie i zwierzę bywają źródłem, które trzeba domknąć |
Zestawienie poglądowe. O rozpoznaniu i doborze leczenia decyduje lekarz po ocenie konkretnego pacjenta.
Dlaczego rozpoznanie na oko bywa mylne
Świąd i upławy nie oznaczają automatycznie drożdżycy, a łuszczące się zaczerwienienie na skórze nie oznacza automatycznie dermatofitozy. W okolicy intymnej podobny obraz daje zapalenie bakteryjne oraz zakażenia przenoszone drogą płciową, a każde z nich leczy się inaczej. Na skórze pod grzybicę podszywają się wyprysk pieniążkowaty, łuszczyca w postaci ogniskowej i rumień obrączkowaty. Dlatego przy dermatofitozie, zanim zaczyna się leczenie doustne, pobiera się materiał do badania mykologicznego, a preparaty przeciwgrzybicze odstawia się na kilkanaście dni przed pobraniem, bo inaczej wynik bywa fałszywie ujemny.
Kategorie dostępności według Rejestru Produktów Leczniczych
- KlotrimazolKrem 10 mg/g na skórę jest bez recepty. W postaciach dopochwowych tabletka 500 mg jest bez recepty, a tabletka 100 mg z przepisu lekarza. Ta sama substancja, inna kategoria, bo inna droga podania i inny schemat.
- TerbinafinaKrem i aerozol na skórę bez recepty, tabletki wyłącznie na receptę. Działa mocno na dermatofity, a na drożdżaki znacznie słabiej, więc przy drożdżycy nie jest lekiem pierwszego wyboru.
- Flukonazol i itrakonazolPostacie doustne w każdym opakowaniu wydawane są z przepisu lekarza. Itrakonazol występuje w kapsułkach 100 mg, flukonazol w kapsułkach, tabletkach i syropie.
- Natamycyna i nystatynaPreparaty dopochwowe i doustne dostępne z przepisu lekarza. Działają na drożdżaki, nie na dermatofity.
- Azol z glikokortykosteroidemKremy łączone, na przykład z betametazonem, diflukortolonem lub triamcynolonem, wydawane są z przepisu lekarza. Steryd szybko zmniejsza świąd i zaczerwienienie, przez co obraz grzybicy przestaje być rozpoznawalny.
- Lakiery z amorolfiną i cyklopiroksemWiększość opakowań jest bez recepty, część z przepisu lekarza. Dotyczą wyłącznie płytki paznokcia i nie mają zastosowania na błonach śluzowych.
Granicę między tym, co można kupić samodzielnie, a tym, co wymaga decyzji lekarza, rozpisaliśmy szerzej w porównaniu preparatów aptecznych z leczeniem na receptę.
Trzy błędy, które wydłużają leczenie
Pierwszy to przeniesienie preparatu z jednej okolicy na drugą. Krem przeznaczony na stopy ma inne podłoże, gorzej znoszone przez błonę śluzową, i przy podrażnionej skórze potrafi nasilić pieczenie zamiast je uśmierzyć. W drugą stronę bywa podobnie: preparat dopochwowy nie utrzyma się na zrogowaciałej podeszwie. Podłoża tłuszczowe stosowane w okolicy intymnej osłabiają dodatkowo lateks prezerwatyw, o czym producenci uprzedzają w ulotkach.
Drugi błąd to steryd wzięty na wyczucie. Maść przeciwzapalna wygasza zaczerwienienie i świąd, więc pacjent uznaje, że trafił. Grzyb tymczasem rozprzestrzenia się dalej pod osłoną leku, ognisko traci typowy brzeg i zaczyna wyglądać jak wyprysk. Dermatolodzy nazywają ten stan grzybicą niepoznaną i rozpoznają go tygodnie później. Kiedy steryd na skórze faktycznie ma sens, opisaliśmy przy maściach sterydowych na receptę.
Trzeci to odstawienie leku w dniu, w którym objawy znikają. Przy drożdżycy taki manewr bywa mniej kosztowny, bo leczenie i tak jest krótkie. Przy dermatofitozie oznacza nawrót, ponieważ świąd ustępuje na długo przed wyplenieniem grzyba z warstwy rogowej. Najlepiej widać to na paznokciach, gdzie ocena skuteczności ma sens dopiero po odrośnięciu płytki, co rozpisaliśmy przy pytaniu, ile trwa leczenie grzybicy paznokci.
Konsultacja online
Odbierz e-receptę bez wychodzenia z domu
Gdy objawy trwają, wracają albo nie pasują do żadnego prostego schematu, ocenę przejmuje lekarz. Wywiad wypełniasz o dowolnej porze, a decyzję podejmuje lekarz z numerem prawa wykonywania zawodu.
- Opisujesz objawy. Od kiedy trwają, gdzie są umiejscowione, co je zaostrza, czym już próbowałeś je leczyć i jakie leki przyjmujesz na stałe.
- Dołączasz zdjęcia i dokumenty. Zdjęcie zmiany w świetle dziennym oraz wynik badania mykologicznego, jeśli je masz, przyspieszają ocenę.
- Opłacasz konsultację. 59 zł, płatność BLIK, kartą albo przez Link. Opcja ekspresowa kosztuje 29 zł więcej i przesuwa wniosek na początek kolejki.
- Dostajesz decyzję. Przy pozytywnej ocenie kod e-recepty przychodzi e-mailem i jest widoczny w Internetowym Koncie Pacjenta. Realizujesz go w dowolnej aptece, podając kod i numer PESEL.
59 zł za konsultację lekarską
Przedmiotem usługi jest konsultacja lekarska, nie sam dokument. Lekarz może odmówić wystawienia recepty albo skierować na badanie na miejscu. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy; gdy lekarz poprosi o dokumentację, a ta nie zostanie dostarczona, konsultacja została wykonana i opłata nie wraca. Cały przebieg opisaliśmy na stronie jak to działa.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Pilnie wtedy, gdy do świądu dołącza gorączka, ból podbrzusza albo krwawienie poza miesiączką, a na skórze gdy zaczerwienienie robi się bolesne, gorące i powiększa się z godziny na godzinę. Te obrazy nie należą już do grzybicy.
Zadzwoń pod numer 112 albo jedź na SOR, gdy:
- narasta obrzęk warg, języka lub powiek razem z dusznością albo świszczącym oddechem po przyjęciu leku;
- na skórze tworzą się pęcherze i spełzający naskórek, a zmiany zajmują usta, oczy lub narządy płciowe, zwłaszcza kilka dni po rozpoczęciu nowego preparatu;
- zaczerwienienie jest bolesne, gorące w dotyku, ma wyraźną granicę, powiększa się w ciągu godzin i towarzyszy mu gorączka lub dreszcze;
- pojawia się gorączka z silnym bólem podbrzusza, wymiotami albo obfitym krwawieniem z dróg rodnych.
Bez trybu nagłego, ale planowo do lekarza powinny trafić także sytuacje spokojniejsze. Dotyczy to nawrotów powtarzających się cztery razy w roku i częściej, ciąży i karmienia piersią, cukrzycy, leczenia immunosupresyjnego oraz każdego epizodu u dziecka. Osobno traktuje się brak poprawy po dwóch tygodniach leczenia miejscowego, ognisko na skórze owłosionej głowy oraz zmianę, która po zastosowaniu maści przeciwzapalnej zmieniła wygląd zamiast ustąpić.
Nawracające zakażenia bywają pierwszym sygnałem czegoś, co dzieje się poza skórą. Nierozpoznana cukrzyca, niedobór żelaza, leczenie obniżające odporność i przewlekła antybiotykoterapia zmieniają odporność miejscową na tyle, że grzyb dostaje przewagę. Lekarz zapyta więc o rzeczy pozornie niezwiązane ze skórą, a przy powtarzających się epizodach zleci badania.
Co możesz zrobić teraz
Zacznij od ustalenia, z którą z tych dwóch sytuacji masz do czynienia, i nie sięgaj po preparat leżący w szafce od zeszłego lata. Reszta to kilka czynności, które porządkują wywiad i skracają drogę do rozpoznania.
- Zrób zdjęcie zmiany skórnej w świetle dziennym, z bliska i z odległości kilkudziesięciu centymetrów. Kształt brzegu mówi lekarzowi więcej niż sam kolor.
- Sprawdź przestrzenie między palcami stóp i paznokcie. Przy zmianie w pachwinie to najczęstsze źródło, o którym pacjent zwykle nie wspomina.
- Spisz wszystko, co przyjmowałeś w ostatnich tygodniach, razem z antybiotykiem, sterydem i preparatami bez recepty. Antybiotykoterapia poprzedza znaczną część epizodów drożdżycy.
- Nie nakładaj na błonę śluzową preparatu przeznaczonego na skórę stóp ani lakieru do paznokci.
- Nie zaczynaj maści przeciwzapalnej na własną rękę, dopóki nie wiadomo, co leczysz.
- Jeśli planujesz badanie mykologiczne, odstaw preparaty przeciwgrzybicze z wyprzedzeniem i zapytaj o wymagany odstęp. Lakier wymaga dłuższej przerwy niż krem.
- Przy dermatofitozie pierz ręczniki i skarpety w wysokiej temperaturze i nie dziel ich z domownikami do końca leczenia.
- Zapisz datę rozpoczęcia leczenia. Przy terapii liczonej w tygodniach nikt tej daty po fakcie nie pamięta, a lekarzowi porządkuje ona całą ocenę.
Gdy objawy są nietypowe albo powtarzają się mimo leczenia, mniej ryzykowna jest konsultacja niż kolejny preparat kupiony na wyczucie. Grzybica nieprawidłowo rozpoznana i leczona latami zmienia obraz na tyle, że późniejsze badanie mykologiczne przestaje dawać jednoznaczny wynik.
Pytania, które pacjenci zadają najczęściej
Czy grzybica pochwy i grzybica stóp to ten sam grzyb?
Nie. Za grzybicę pochwy odpowiadają najczęściej drożdżaki z rodzaju Candida, które bytują w organizmie i namnażają się po zaburzeniu równowagi. Grzybicę stóp wywołują dermatofity, czyli grzyby przeniesione z otoczenia, żywiące się keratyną. Łączy je wyłącznie nazwa potoczna, a dzieli gatunek, sposób zakażenia, wygląd zmian i dobór leku. Właśnie dlatego opisy leczenia jednej z nich nie przekładają się na drugą.
Czy mogę użyć kremu na grzybicę stóp w okolicach intymnych?
Bez konsultacji nie jest to dobry pomysł z dwóch powodów. Substancja bywa dobrana pod dermatofity i wtedy słabo działa na drożdżaka, a podłoże przeznaczone na zrogowaciałą skórę potrafi podrażnić błonę śluzową i nasilić pieczenie. Preparaty przeznaczone do okolic intymnych mają osobne postacie i osobne wskazania wpisane w ulotkę. O tym, czy w danym przypadku potrzebny jest preparat dopochwowy, lek doustny czy zupełnie inne leczenie, decyduje lekarz po ocenie objawów.
Czy grzybica stóp może przenieść się na okolice intymne?
Dermatofit ze stopy potrafi zająć pachwinę i skórę wokół niej, zwykle przez ręcznik, bieliznę albo dłonie. Powstaje wtedy ognisko na skórze pachwiny, a nie zakażenie pochwy, bo dermatofit nie ma na błonie śluzowej czym się żywić. Dlatego przy zmianach w pachwinie lekarz ogląda też stopy i paznokcie, a leczenie prowadzi się w obu miejscach naraz. Pominięcie ogniska na stopie to najczęstsza przyczyna nawrotu w pachwinie.
Dlaczego lekarz chce badania, skoro objawy wyglądają typowo?
Ponieważ pod grzybicę podszywa się sporo innych chorób, a pomyłka kosztuje miesiące. W okolicy intymnej podobne dolegliwości daje zapalenie bakteryjne i część zakażeń przenoszonych drogą płciową, na skórze wyprysk, łuszczyca ogniskowa i rumień obrączkowaty. Przed leczeniem doustnym, które trwa tygodniami i wymaga uwagi na interakcje, pobiera się materiał do badania mykologicznego. Przy typowym, pojedynczym ognisku na skórze gładkiej lekarz nierzadko rozpoznaje z obrazu i odstępuje od badania.
Które leki przeciwgrzybicze kupię bez recepty, a które wymagają lekarza?
Bez recepty dostępne są między innymi krem z klotrimazolem 10 mg/g, krem i aerozol z terbinafiną, krem z bifonazolem oraz część lakierów z amorolfiną i cyklopiroksem. Z przepisu lekarza wydawane są wszystkie doustne postacie flukonazolu i itrakonazolu, tabletki z terbinafiną, preparaty z natamycyną i nystatyną oraz kremy łączące lek przeciwgrzybiczy z glikokortykosteroidem. Kategorie podajemy za Rejestrem Produktów Leczniczych, a nie z pamięci, bo ta sama substancja bywa w jednej postaci bez recepty, a w innej na receptę.
Dlaczego jedno leczy się kilka dni, a drugie kilka miesięcy?
Decyduje o tym miejsce, do którego musi dotrzeć lek. Na błonie śluzowej preparat działa od razu na powierzchni, na której żyje drożdżak, więc leczenie bywa krótkie. Dermatofit siedzi w martwej keratynie naskórka, we włosie albo w płytce paznokcia, a te struktury nie regenerują się w miejscu, tylko odrastają. Skóra gładka wymienia się w kilka tygodni, paznokieć dłoni w około pół roku, paznokieć palucha nawet w półtora roku. Czas leczenia jest zapisany w tempie odrostu, a nie w sile leku.
Powiązane tematy
Strony czytane najczęściej razem z tą: poszczególne grzybice skóry, granica między apteką a receptą oraz zakażenia, które z grzybicą mylone są najczęściej.
- Infekcje skóry i grzybiceCały dział: grzybice, zakażenia wirusowe i bakteryjne oraz zasada leczenia do końca zaplanowanego czasu.
- Grzybica stópPostać międzypalcowa, złuszczająca i pęcherzykowa oraz ognisko, od którego zaczyna się większość zakażeń pachwiny i paznokci.
- Grzybica paznokciBadanie mykologiczne, wybór między lakierem a leczeniem doustnym i kategorie dostępności preparatów.
- Łupież pstryTrzecia grupa grzybów na skórze: plamy o zmienionym zabarwieniu, które utrzymują się długo po wyleczeniu.
- Opryszczka: ile trwa i czy zarażaZakażenie wirusowe o zupełnie innym przebiegu, w okolicy intymnej bywa mylone z drożdżycą.
- Preparaty apteczne a leczenie na receptęCo realnie kupisz samodzielnie, gdzie kończy się skuteczność takiej półki i dlaczego.
- Dlaczego leczenie grzybicy trwa tak długoRozjazd między ustąpieniem objawów a wyleczeniem zakażenia, rozpisany na konkretne terminy.
- Przewodnik po chorobach skóryStrona główna serwisu: mapa tematów i moment, w którym potrzebna jest decyzja lekarza.
Autor, recenzja medyczna i źródła
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności, moce i postacie preparatów z klotrimazolem, terbinafiną, flukonazolem, itrakonazolem, natamycyną i nystatyną
- Charakterystyki produktów leczniczych stosowanych w zakażeniach grzybiczych: wskazania, drogi podania i ostrzeżenia
- Polskie Towarzystwo Dermatologiczne: rekomendacje diagnostyki i leczenia grzybic powierzchownych
- European Academy of Dermatology and Venereology: wytyczne postępowania w dermatofitozach i drożdżycach
- PubMed: prace o różnicowaniu zakażeń grzybiczych skóry i błon śluzowych oraz o grzybicy niepoznanej po leczeniu sterydem
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, rozpoczęciu, zmianie i zakończeniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny pacjenta. Dawkowania nie publikujemy. W stanie nagłego zagrożenia zdrowia lub życia zadzwoń pod numer 112.