AZS u niemowlaka: pielęgnacja skóry dzień po dniu

Dlaczego skóra niemowlaka reaguje w ten sposób

Za spójność warstwy rogowej odpowiada między innymi filagryna. U części dzieci z atopią wariant genu kodującego to białko sprawia, że komórki naskórka trzymają się słabiej, a woda odparowuje szybciej. Skóra wysycha, pęka na poziomie niewidocznym gołym okiem i przepuszcza detergenty oraz alergeny. Układ odpornościowy reaguje na nie zapaleniem, zapalenie hamuje produkcję lipidów, i pętla się zamyka.

U niemowlęcia dochodzi jeszcze kilka rzeczy specyficznych dla wieku. Dziecko nie potrafi zdrapać świądu celowo, więc pociera twarzą o prześcieradło albo o ramię rodzica; stąd zmiany akurat na policzkach. Ślinienie się przy ząbkowaniu utrzymuje skórę wokół ust w ciągłej wilgoci i macerowaniu. Przegrzanie pod dodatkową warstwą ubrania nasila świąd bardziej niż u dorosłego, ponieważ termoregulacja w tym wieku pracuje inaczej.

Co bywa mylone z AZS

Ciemieniucha wygląda podobnie tylko z daleka. Pojawia się wcześniej, zwykle w pierwszych tygodniach życia, daje tłuste żółtawe łuski na głowie i w brwiach, nie swędzi i najczęściej wygasa sama. Piszemy o niej przy łojotokowym zapaleniu skóry. Wyprysk kontaktowy trzyma się miejsca, w którym coś dotyka skóry, na przykład metalowego zatrzasku albo mokrej śliniaka. Świerzb u niemowlęcia zajmuje także dłonie i stopy, budzi w nocy i występuje zwykle u kilku osób w domu. Rozróżnienie tych obrazów należy do lekarza, bo z fotografii w internecie wychodzi z tego zwykle błędne koło prób.

Alergia pokarmowa ma w tej grupie wiekowej realne znaczenie, ale rzadziej, niż sugerują poradniki. U części niemowląt z ciężkim AZS współistnieje uczulenie na białka mleka krowiego lub jajka, jednak potwierdza je lekarz na podstawie wywiadu, badań i próby eliminacji z ponownym wprowadzeniem pokarmu. Dieta eliminacyjna matki karmiącej wprowadzona na wyczucie nie poprawia stanu skóry, a potrafi doprowadzić do niedoborów u obojga.

Co to zmienia w codziennym postępowaniu

Kąpiel

Codzienna kąpiel skórze atopowej nie szkodzi, o ile jest krótka, w wodzie letniej, a nie ciepłej, i kończy się emolientem. Gorąca woda daje chwilową ulgę w świądzie, a potem nasila go wielokrotnie, bo wypłukuje resztki lipidów. Mydło zmienia odczyn skóry na zasadowy na kilka godzin, więc zastępuje się je emulsją myjącą bez substancji pieniących. Po wyjęciu z wanny osusza się dziecko przez przyłożenie ręcznika, nigdy przez pocieranie, i od razu smaruje. Emulsje do kąpieli na bazie parafiny ciekłej są w rejestrze lekiem bez recepty, natomiast w badaniach z randomizacją nie poprawiały wyników u dzieci, które regularnie dostawały emolient po kąpieli. Emolient nakładany na skórę pracuje, dodatek do wody jest wygodą.

Ilość emolientu

Wytyczne europejskie podają dla dziecka rząd wielkości od stu do dwustu pięćdziesięciu gramów tygodniowo przy rozległych zmianach. Rodzice, którzy słyszą to po raz pierwszy, zwykle sądzą, że w domu zużywa się mniej więcej tyle miesięcznie. Stąd praktyczny test: jeśli opakowanie o pojemności pięciuset mililitrów starcza na kilka tygodni, emolientu jest za mało, a nie za dużo. Rozprowadza się go zgodnie z kierunkiem wzrostu włosów, cienką warstwą, na całe ciało, nie tylko na miejsca zmienione.

Węższy wybór preparatów

Kategoria bez recepty nie oznacza, że lek jest przeznaczony dla niemowlęcia. Krem z octanem hydrokortyzonu w mocach 5 mg/g i 10 mg/g figuruje w rejestrze jako dostępny bez recepty, jednak charakterystyka określa dolną granicę wieku i sytuacje wymagające konsultacji. Podobnie inhibitory kalcyneuryny: maść z takrolimusem i krem z pimekrolimusem mają wskazany minimalny wiek pacjenta, więc u kilkumiesięcznego dziecka pole manewru jest węższe niż u nastolatka. Emolienty z mocznikiem, także te zarejestrowane jako lek bez recepty, u najmłodszych się pomija, bo mocznik na popękanej skórze piecze. Klasy siły preparatów przeciwzapalnych rozpisaliśmy przy maściach sterydowych na receptę.

Co możesz zrobić już dziś

• Kąpiel krótka, w wodzie letniej, bez mydła i bez płynów z pianą. Emulsja myjąca zamiast żelu.
• Emolient na całe ciało zaraz po kąpieli, na skórę jeszcze wilgotną, a potem raz lub dwa razy w ciągu dnia w miejscach najbardziej suchych.
• Bawełna przy skórze, wełna i szorstkie szwy poza zestawem. Metki odcięte, bo drażnią kark i plecy.
• Pranie bez płynu zmiękczającego, z dodatkowym płukaniem usuwającym resztki detergentu.
• Chłodniejsza sypialnia i lżejsza pościel. Przegrzanie w nocy jest jednym z najczęstszych wyzwalaczy świądu.
• Krótko przycięte paznokcie, na noc bawełniane rękawiczki w okresie zaostrzenia.
• Chłodny okład albo schłodzony w lodówce emolient, gdy dziecko wyraźnie się drapie.

Nie wprowadzaj diety eliminacyjnej na własną rękę i nie odstawiaj mleka modyfikowanego bez rozmowy z lekarzem. Odstaw natomiast domowe eksperymenty: napary ziołowe do kąpieli, oliwę, olejki i kosmetyki z listą składników długą jak paragon. Im mniej substancji dotyka skóry dziecka, tym łatwiej ustalić, co ją zaostrza.

Zapisuj przebieg. Data zaostrzenia, co się wtedy działo w domu, jaki preparat był stosowany i po ilu dniach skóra się uspokoiła. Taka notatka skraca teleporadę o połowę i pozwala lekarzowi zobaczyć wzorzec, którego pojedyncze zdjęcie nie pokaże. Jak przygotować zdjęcia i opis, opisaliśmy w tekście o przygotowaniu do teleporady dermatologicznej, a technikę nakładania i dobór konsystencji rozwijamy w materiale o emolientach w praktyce.

Autor, recenzja medyczna i źródła